ul. Bożego Ciała 26, 31-059 Kraków, tel. (+48) 12-430-59-95

Parafia Bożego Ciała w Krakowie

Witraże

0Wschodnią i południową część prezbiterium przedzielają duże wąskie okna gotyckie, które w 1635 roku zostały zamurowane w dolnych partiach w związku z ustawianiem stall i ołtarza głównego. Niegdyś wszystkie te okna były zaszklone figuralnymi witrażami o treściach chrystologicznych i maryjnych.
W 1903 roku, w czasie restauracji kościoła, zebrano zachowane kwatery witrażowe w ilości 66 i osadzono je w jednym oknie. Stąd wynikła nieunikniona rozmaitość scen nie związanych ze sobą treściowo. Witraże zostały wykonane przed 1430 rokiem, najprawdopodobniej z fundacji rodziny Szafrańców. Nowe gomułkowe witraże, fundowane przez hrabiego Romera, honorowego członka zakonu kanoników regularnych, zostały wykonane w pracowni Stanisława Żeleńskiego w Krakowie i założone w maju 1913 roku.

Ołtarze boczne w prezbiterium

maria magdalenaObok ołtarza głównego, przy bocznych ścianach prezbiterium, wznoszą się dwa rokokowe ołtarze z obrazami Matki Boskiej Bolesnej (po lewej stronie) i św. Marii Magdaleny (prawej stronie).

Miasto Kazimierz

Mapa Kazimierza

 

W poznawaniu i zrozumieniu zabytków dużą rolę odgrywa historia terenu, na którym one się znajdują. Dlatego opis kościoła i klasztoru poprzedzimy kilkoma uwagami z przeszłości ich najbliższego otoczenia, czyli dzisiejszej dzielnicy krakowskiego grodu a dawniej odrębnego miasta Kazimierz, w pradolinie Wisły

Parafia Bożego Ciała

parafia

Wraz z fundacją miasta powstała też nowa parafia, która otrzymała tytuł Bożego Ciała. Parafia w dokumentach Stolicy Apostolskiej wymieniona została po raz pierwszy w 1343 roku.

Kościół

kosciol

Wśród kościołów krakowskich kościół Bożego Ciała wyróżnia się wielkością, znaczeniem i architekturą. Należy do grupy kościołów zbudowanych w dawnej stolicy Polski z zastosowaniem systemu filarowo-skarpowego, który umożliwił wznoszenie budowli bazylikowych bez zastosowania łuków oporowych.

Fundator kościoła

kazimierz wielki

 

Fundatorem kościoła jest król Kazimierz Wielki, założyciel miasta. Jan Długosz, XV-wieczny kronikarz polski, opowiada, że o lokalizacji oraz wezwaniu kościoła zadecydował wypadek, który wydarzył się niedługo po założeniu miasta.

Budowa kościoła

budowa

Budowa kościoła przypada zasadniczo na XIV i XV wiek. Rozpoczęto ją od osuszania bagna. Następnie pod patronatem króla Kazimierza Wielkiego, na kamiennym fundamencie, wzniesiono część wydłużonego, pięcioprzęsłowego prezbiterium, którego mury sięgają 1,5 m grubości.

Wygląd zewnętrzny kościoła

wyglad zew

Stojąc na Placu Wolnica widzi się całą długą bryłę kościoła otoczoną drzewami smukłych topoli i rozłożystych klonów.

Organy

 

mini org-glOrgany w Bazylice Bożego Ciała są największym instrumentem w Krakowie. Zaprojektowano je na 83 głosy. Składają się z dwóch części:
• Organów głównych - 63 głosy (budowanych w latach: 1958-1963), umieszczonych na chórze muzycznym,
• Organów bocznych - 20 głosów (budowanych w latach: 1664 i 1958-1959), mieszczących się w prezbiterium.
Organy są zaplanowane na 5950 piszczałek i 25 dzwonów (2 oktawy). Organy boczne zostały elektrycznie sprzężone z organami głównymi a jednocześnie każdy z instrumentów jest odrębnym. Do grania wykonano dwa identyczne, wolnostojące kontuary czteromanuałowe z pedałem: jeden przy ołtarzu, drugi na chórze w tyle bazyliki.

Organy składają się z dwóch części: jedna, w barokowej szafie z 1664 roku, zawieszona w prezbiterium, druga, to nowy instrument zamontowany na tregarach na chórze. Projekt w takiej formie powstał przy współpracy Tadeusza Machla, prof. Józefa Chwedczuka i prof. Jana Jargonia. 

 

  GB  D

Wieża

wieza

Po lewej stronie monumentalnego frontonu kościoła wznosi się okazała wieża o sześciu kondygnacjach różnej wysokości, z ciosowymi narożnikami.

Ogrójec

ogrojec

U podnóża wieży znajduje się Ogrójec zbudowany w połowie XVII wieku przez prepozyta Jacka Liberiusza w stylu odrodzenia i w formie kolumnowej loggi, z pulpitowym dachem oraz kamiennym portalem na osi.

Kruchty

kruchty

Do wnętrza kościoła prowadzą aktualnie trzy wejścia: główne od strony zachodniej i dwa boczne od strony południowej i północnej.

Karcery

karcery

Po bokach kruchty zachodniej znajduje się osobliwość z czasów budowy korpusu kościoła – karcery albo więzienia.

Dziedziniec – Cmentarz

dziedziniec

Obszerny plac rozciągający się wokół kościoła otoczony murem, którego dolna kamienna część pochodzi z XVI wieku, zaś górna ceglana z czasów prepozyta Marcina Kłoczyńskiego, był niegdyś cmentarzem parafialnym.

Ołtarz główny

oltarz

Po wejściu do wnętrza kościoła od razu uderza nas majestat i piękno filarów oraz gzymsów nawy głównej, a zwłaszcza biel oczyszczonych w latach 1979-1983 łamanych i ciosowych kamieni, które łączą się harmonijnie z czerwienią gotyckich cegieł wydobytych spod tynków w latach 1938-1939. [obecnie po renowacji]

Stalle kanoników i tron prepozyta

tron

Obok ołtarza Matki Boskiej Bolesnej stoi piękny, czarno malowany ze złoconą ornamentyką tron prepozytów i opatów klasztoru. Zaplecze, zwieńczone delikatnym baldachimem, zdobi złocona figurka Chrystusa Zbawiciela (Salvator mundi), zaś w części przedniej mamy obraz św. Augustyna, biskupa i duchowego ojca zakonu kanoniczego.

Ornamentyka ścian prezbiterium

kloczyski

Ceglane ściany prezbiterium, po stronie północnej, ozdabiają ładne i kompozycyjne obrazy: Narodzenia Chrystusa, Ostatniej Wieczerzy, Zmartwychwstania i Wniebowstąpienia Chrystusa, Zesłania Ducha Świętego oraz Wniebowzięcia Matki Bożej. Obrazy te powstały w pierwszych latach XVII wieku. Są dziełem Wojciecha Podkory. Poniżej mamy obraz przedstawiający wizję błog. Stanisława Kazimierczyka i dalej, w pobliżu ołtarza głównego, obraz św. Ubalda.

Łuk tęczowy

tecza

Prezbiterium oddziela od nawy głównej kościoła smukły, wykonany z cegły i kamienia ciosowego łuk zwany popularnie tęczą od wygiętej belki z motywami późnobarokowych wolut, na której umieszczono scenę Ukrzyżowania Chrystusa.

Zakrystia

zakrystia

Do zakrystii prowadzą z kościoła stare, kute w metalu drzwi z oryginalnym zamkiem i kluczem, osadzone w marmurowych późnorenesansowych odrzwiach. Odrzwia pochodzą z połowy XVII wieku, z czasów prepozyta Jacka Liberiusza, natomiast drzwi są dziełem kowali kazimierskich XVI wieku.

Skarbiec kościelny

skarbiec

Do skarbca wchodzi się z zakrystii przez kute w metalu drzwi wykonane w XVI wieku i osadzone w kamiennym portalu pochodzenia późniejszego. Pomieszczenie wzniesione w połowie XV wieku przebudował prepozyt Marcin Kłoczyński.

Oratorium zakonne

oratorium

Nad skarbcem znajduje się oratorium zakonne z renesansowym kamiennym portalem widocznym z zakrystii. Oratorium w tym miejscu urządził w pierwszej połowie XVII wieku, podnosząc o kondygnację skarbiec, prepozyt Marcin Kłoczyński.

Korpus nawowy

korpus

Trójnawowy korpus kościoła nosi w sobie cechy typowego gotyku. Nawy oddzielone są od siebie czterema arkadami ostrołukowymi o profilowanych archiwoltach, wspartymi na wielobocznych filarach przy których wzniesiono później ołtarze boczne.

Ołtarze korpusu nawowego

nawy

W korpusie nawowym kościoła, nie licząc kaplic, mamy czternaście ołtarzy: osiem z nich umieszczonych jest przy ścianach naw bocznych, pozostałe przy filarach nawy głównej. Ołtarze opierające się o łuk tęczy i mur nawy głównej wzniesiono na początku XVII wieku, ołtarze przy środkowych filarach w latach 1740-1750, inne w latach 1750-1763. W sumie stanowią one zespół późnobarokowej rzeźby, której rangę podnosi fakt, że pracował nad nią m.in. Antoni Gegenpauer.

Ambona

ambona

Ambonę wzniesiono w latach 1744-1750 z fundacji prepozyta Piotra Procewicza. Ma ona oryginalny kształt łodzi unoszonej na falach morza, zaopatrzonej w sieci, wiosła, maszt, żagle i podtrzymywanej przez dwie syreny. Ambona może służyć jako przkład polskiej sztuki snycerskiej XVIII wieku.

Kaplica Świętej Anny

kaplica sw anny

Gotycka kaplica św. Anny, urządzona w XV wieku. Ma ona krzyżowo-żebrowe sklepienie z kluczem ozdobionym głową bez brody, w koronie.

Kaplica Zwiastowania

kapliza zwiastowania

Późnorenesansowy kamienny portal, sięgający aż pod łukowe sklepienie nawy, prowadzi nas do kaplicy Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny.

Mauzoleum Św. Stanisława Kazimierczyka

mini 2011 rocznica

Ozdobą północnej ściany bocznej jest mauzoleum błogosławionego Stanisława Kazimierczyka, zakonnika tutejszego klasztoru kanoników regularnych laterańskich. Stanisław urodził się na Kazimierzu 27 września 1433 roku z małżonków Jadwigi i Macieja Scholtis

Chrzcielnica

chrzcielnica

Chrzcielnica, stojąca dawniej między ołtarzem Matki Boskiej Łaskawej i św. Józefa, w latach odnowy posoborowej została przeniesiona do kaplicy Zwiastowania i ustawiona po lewej stronie ołtarza.

 

Krypty

krypta

Początkowo zmarłych grzebano w grobach ziemnych: kapłanów w prezbiterium, świeckich wzdłuż ścian korpusu nawowego. Miejsce pochówku zaznaczano kamiennymi płytami nagrobnymi z napisem identyfikacyjnym, a niekiedy także podobizną zmarłego. Jedynie w kaplicy św. Anny była krypta grobowa dla władz i rady miasta.

Klasztor

klasztor

Klasztor, ze względu na klauzurę, dostępny jest dla zwiedzających jedynie w części widocznej z cmentarza czyli dziedzińca przykościelnego

Zakon Kanoników Regularnych Laterańskich

crl1

Pełna nazwa zakonu brzmi: Zakon Kanoników Regularnych św. Augustyna Kongregacji Najświętszego Zbawiciela Laterańskiego. Popularnie: Kanonicy Regularni Laterańscy. Po łacinie: Canonici Regulares Lateranenses. Stąd też i skrót pojawiający się przy nazwiskach zakonników: CRL.