ul. Bożego Ciała 26, 31-059 Kraków, tel. (+48) 12-430-59-95

Parafia Bożego Ciała w Krakowie

Kaplica Zwiastowania

kapliza zwiastowania

Późnorenesansowy kamienny portal, sięgający aż pod łukowe sklepienie nawy, prowadzi nas do kaplicy Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny.

 Kronika klasztorna podaje, że w 1410 roku konsekrowano w tym miejscu nowo wzniesioną kaplicę w stylu gotyckim pod wezwaniem Wniebowzięcia Matki Bożej i Trzech Króli. Kaplicę tę rozebrał prepozyt Jacek Liberiusz i zaczął budowę nowej o wiele wspanialszej, nakrytej kopułą na wzór kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu. Budowę ukończono w 1662 roku jak nas informuje tablica pamiątkowa umieszczona na zewnątrz. Poświęcenia i konsekracji ołtarza dokonał 28 października 1674 roku bp Mikołaj Oborski. Wnetrze kaplicy ozdobione jest pilastrowaniem korynckim na stylobatach. Kopuła dzielona sztukaterią ma ozdobne kartusze, zamykające owalem olejne obrazy ze scenami z życia Matki Bożej. W ołtarzu głównym znajduje się obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem z przełomu XV/XVI wieku, malowany na desce, znany w literaturze pod nazwą Madonny z Jabłuszkiem. Obraz przypisywany jest malarzowi krakowskiemu Marcinowi Czarnemu. Po obu stronach obrazu mamy alegoryczne figury Arki Przymierza oraz Wieży Dawidowej (tytuły przypisywane Maryi). U stóp ołtarza stoją dwa pokaźnych rozmiarów, barokowe świeczniki. Ufundował je w pierwszej połowie XVII wieku ks. Jan Żórawski. Niegdyś świeczniki te stały obok ołtarza głównego w prezbiterium kościoła. Kaplicę zamyka ozdobna krata zaprojektowana przez Jerzego Bieżanowskiego i wykonana w 1982 roku w warsztacie Antoniego.

 

kaplisa zwiastowania aniol 
 kapliza zwiastowania chrzecielnica
 albumpo-009
obraz zwiastowania kaplica zwiastowania
kaplica zwiastowania na zewnatrz

 

 

 Kaplica Zwiastowania NMP została zbudowana w latach 1644—1651, kiedy to wprowadzono do niej Bractwo Literackie pod wezwaniem Zwiastowania NMP. W latach 1655—1659 prawdopodobnie nastąpiła przerwa w wykańczaniu kaplicy. Większość dekoracji powstała w latach 1660—1662.
Pomysłodawcą i nadzorującym budowę był prepozyt Jacek Liberiusz. On prawdopodobnie zadecydował o ogólnym wyglądzie kaplicy, o jej podobieństwie do grupy kaplic dominikańskich, zwłaszcza do kaplic Myszkowskich i Lubomirskich.
Również zapewne Liberiusz zadecydował o programie ideowym kaplicy, a szczególnie o ikonografii malowideł.
Kaplica Zwiastowania NMP od początku była kaplicą kultową —maryjną, zbudowaną dla czczonego obrazu Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Dzięki opisowi obrazu, zamieszczonemu w Krótkiej nauce J. A. B i esi eki er ski, Krótka nauka, rozdział XIV.
o Czci y poszanowaniu obrazów świętych... Biesiekierskiego, można stwierdzić, że wbrew różnym dotychczasowym opiniom, w kaplicy zbudowanej przez Liberiusza od początku znajdował się obraz przeniesiony z kaplicy Wniebowzięcia NMP i Trzech Króli, prawdopodobnie ten sam, który jest obecnie w kaplicy, czyli pochodzący z warsztatu Marcina Czarnego, namalowany około 1505—1510 roku.
Z wezwaniem maryjnym kaplicy wiąże się także dekoracja malarska jej wnętrza. Malowidła na ścianach tarczowych przedstawiają wezwania maryjne, a nie —jak dotychczas uważano — sceny ze Starego Testamentu. Sceny te prawdopodobnie pochodzą z Godzinek o Niepokalanym Poczęciu Najświętszej Marii Panny, co tworzy ciekawy i oryginalny program ikonograficzny kaplicy.
Wbrew powszechnej opinii, okazało się, że kaplica Zwiastowania NMP, oprócz głównej funkcji kultowej, pełniła także rolę kaplicy grobowej. Wiąże się to z faktem, iż była w części, jeśli nie w całości, fundacją szlachecką rodziny Rarowskich: Mikołaja i Maryny z Niewiarowskich, pochowanych w krypcie pod kaplicą. Możliwe, że częściowo fundusze na kaplicę ofiarowali również inni mieszkańcy Kazimierza, np. członkowie bractwa.
Kaplica Zwiastowania NMP jest dziełem indywidualnym, wykonanym przez sprawny technicznie, anonimowy warsztat. Prawdopodobnie był to warsztat krakowski, a na pewno znający bardzo dobrze sztukę Krakowa i okolic. Stosował on formy nawiązujące do wczesnego baroku krakowskiego, a także ornamentykę północną — ornament chrząstkowy i małżowinowo-chrząstkowy.
O indywidualizmie i oryginalności warsztatu świadczy fakt, że do niektórych elementów nie udało się znaleźć analogii (podział na dwie kondygnacje, gdzie druga kondygnacja ma imitować bęben, wyjątkowe woluty na narożach drugiej kondygnacji, latarnia z ornamentem chrząstkowym, skomplikowana dekoracja kopuły wewnątrz). Niestety nie udało się zidentyfikować autora kaplicy. Dzieło prezentuje dobry poziom techniczny i wyróżnia się spośród kaplic powstałych około połowy XVII wieku. Artysta nie poprzestał na kopiowaniu wzorów, ale wprowadził nowe pomysły i rozwiązania.
Możliwe, że warsztat, który wykonał kaplicę Zwiastowania NMP, pracował wcześniej przy fundacjach rodziny Lubomirskich. Natomiast bardzo prawdopodobne wydaje się, że warsztat ten następnie (po zakończeniu prac przy kaplicy Zwiastowania NMP) pracował przy odbudowie kościoła bernardynów w Krakowie, o czym świadczyłyby niemal identyczne latarnie na kaplicy Zwiastowania i na kopule kościoła. Kościół bernardynów został gruntownie przebudowany w latach 1645—1647 kosztem Stanisława Lubomirskiego, wojewody krakowskiego, i Zofii z Zakliczyna Ługowskiej, starościny lelowskiej; prawdopodobne jest, że prace te wykonywał warsztat pracujący dla Lubomirskich.

Podczas najazdu szwedzkiego w 1656 roku kościół został prawie doszczętnie zrujnowany, a obecny wzniesiono w latach 1659—1680 z fundacji Stanisława Witowskiego i Zofii Ługowskiej54. Jak widać, w obu tych fundacjach uczestniczyła ta sama osoba — Zofia Ługowska, która mogła zatrudnić do odbudowy kościoła warsztat pracujący przy pierwszej przebudowie w latach 1645—1647, czyli mógłby to być też warsztat związany z rodziną Lubomirskich. Kaplica Zwiastowania NMP nie jest dziełem przełomowym dla architektury Krakowa, jednak na pewno jest dziełem indywidualnym i wyróżniającym się wśród budowli powstałych w drugiej tercji XVII wieku w Krakowie.

 

Rocznik Krakowski, t. LXIX, 2003