ul. Bożego Ciała 26, 31-059 Kraków, tel. (+48) 12-430-59-95

Parafia Bożego Ciała w Krakowie

Miasto Kazimierz

Mapa Kazimierza

 

W poznawaniu i zrozumieniu zabytków dużą rolę odgrywa historia terenu, na którym one się znajdują. Dlatego opis kościoła i klasztoru poprzedzimy kilkoma uwagami z przeszłości ich najbliższego otoczenia, czyli dzisiejszej dzielnicy krakowskiego grodu a dawniej odrębnego miasta Kazimierz, w pradolinie Wisły

 

 Obszar miasta tworzył niegdyś wyspę oblaną wodami Wisły i Wilgi. Główne koryto Wisły znajdowało się tam gdzie dziś mamy ulice Dietla, Starowiślną i Daszyńskiego. Z Wilgą lączyło ją  wąskie ramię zwane Zakazimierką. W XVII wieku Wisła zmieniła swój bieg, znajdując ujście dla masy swych wód w łożysku Zakazimierki. Jej stare koryto zostało zasypane dopiero w 1873 roku, a obecny wygląd brzegom rzeki nadała regulacja dokonana u schyłku XIX wieku. Pod względem budowy morfologicznej wyspa kazimierska tworzyła wzniesienie otoczone obniżeniami Wisły. Z dotychczasowych badań archeologicznych wynika, że osadnictwo skupiało się tu pierwotnie wokół Skałki, zburzonego w 1787 roku kościoła św. Jakuba oraz wzgórza na Bawole z kościołem św. Wawrzyńca.

Miasto, nazwane swym imieniem, lokował na tym terenie król Kazimierz Wielki. Dokument lokacyjny został wystawiony w Sandomierzu 27 lutego 1335 roku. Obejmowało powierzchnię 45 ha, miało formę trapezu o wymiarach 900x500 metrów i było przecięte szlakiem handlowym północ-południe. Posiadało mury obronne i fortyfikacje, które rozbudowywano stale aż do XV wieku. Chroniły one nie tylko w razie działań wojennych, lecz także zabezpieczały przed częstymi wylewami Wisły. Szachownicowy plan miasta z dużym, kwadratowym rynkiem nawiązywał swoim układem urbanistycznym do wzorców stosowanych w Magdeburgu i Wrocławiu. Na centralnie usytuowanym wielkim placu targowym zwanym Wolnica skupiało się przez stulecia życie społeczne, gospodarcze i handlowe miasta. Tutaj też znajdował się ośrodek władzy miejskiej – Ratusz. Liczne nadania przywilejów dla miasta zadecydowały o jego szybkim rozwoju, chociaż nigdy nie stanowiło ono środowiska konkurencyjnego dla supremacji Krakowa.

Przyjmuje się powszechnie, że król Kazimierz Wielki zamierzał pierwotnie założyć Uniwersytet na Kazimierzu. Do wznoszenia pierwszych pomieszczeń uniwersyteckich przystąpiono przed 1366 rokiem, najprawdopodobniej w sąsiedztwie kościoła św. Wawrzyńca.

W 1419 roku król Władysław Jagiełło przyłączył do Kazimierza teren położony między Wawelem a murami miasta, zwany później Stradomiem.

W 1495 roku przybyli do Kazimierza Żydzi wysiedleni z Krakowa przez króla Jana Olbrachta. Skupili się oni w północno-wschodnim narożu murów miejskich tworząc osobną dzielnicę ograniczoną dzisiejszymi ulicami: Józefa, Bożego Ciała, Miodową i Dajwór. Do wysiedlonej z Krakowa grupy dołączali później Żydzi wysiedleni z innych miast europejskich, m.in. z Pragi w 1504 roku.

W dobie świetności, która przypadła na XVI wiek miasto zamieszkiwało nie więcej niż 5 tys. osób. Zachowane księgi miejskie pozwalają odtworzyć obraz ludności Kazimierza już w najdawniejszym okresie jego dziejów. W XIV wieku miasto, podobnie jak Kraków, miało ludność polsko-niemiecką, z przewagą elementu niemieckiego do połowy XV wieku. Obok Polaków i Niemców były tu także grupy narodowościowe Czechów, Holendrów, Litwinów, Walonów i Włochów. Ci ostatni występują na Kazimierzu dość licznie w XVI i XVII wieku. Spośród wybitniejszych obywateli miasta wymienić wypada słynnego budowniczego zamku wawelskiego, Bartłomieja Berecciego (+1537), architektów Giovanniego Cini ze Sieny i Filipa z Fiesole, znanego muzyka królowej Bony, Aleksandra de Pesentis z Verony oraz drukarza Hieronima Wietora. Mieszkańcy Kazimierza, obok rzemiosła i handlu, trudnili się uprawą roli, hodowlą bydła oraz ogrodnictwem. Działały tu zatem różne bractwa i cechy, jak sukienników, szewców, mieczników, balwierzy, rzeźników, itd. Od 1637 roku istniał tu także cech chirurgów.

Zarząd miasta należał do rady, w skład której wchodziło 6 mieszczan a od 1502 roku 8, w tym 6 z Kazimierza i 2 ze Stradomia. Funkcję burmistrza pełnili na przemian poszczególni radni, a począwszy od XVII wieku przyjęto zasadę, że zmiana następować będzie co 4 lata. Siedzibą rady był ratusz. Nie znany jest jego pierwotny wygląd, wiadomo jedynie, że był drewniany. Obecny pochodzi z pierwszej połowy XVI wieku, a wygląd zawdzięcza przebudowie dokonanej w 1876 roku oraz pracom konserwatorskim przeprowadzonym tuż po II wojnie światowej.

Miasto nawiedzane było przez liczne klęski, jak epidemie dżumy, pożary, wylewy Wisły a nawet trzęsienie ziemi. Największe szkody przyniosła jednak wojna i okupacja szwedzka w  latach 1655-1657. Od tego czasu Kazimierz począł chylić się ku upadkowi, aż w 1802 roku władze austriackie włączyły go do Krakowa.

 

kazimierz1536

Zobacz też mapy z miastem Kazimierz