ul. Bożego Ciała 26, 31-059 Kraków, tel. (+48) 12-430-59-95

Parafia Bożego Ciała w Krakowie

Arcybractwo Najświętszego Sakramentu

arcybractwo

Dzisiaj

Obecnie Arcybractwo Najświętszego Sakramentu i Pięciu Ran Pana Jezusa uczestniczy w każdą niedzielę na Mszy św. o godz. 9:30 a także przed czwartkowymi Nieszporami: na Modlitwach Brackich o godzinie 17.45 
W każdy poniedziałek po trzeciej Niedzieli miesiąca uczestniczymy we Mszy Świętej za dusze zmarłych z Arcybractwa.

Zapraszamy wszystkich chętnych na spotkanie w czwartki na Adoracji Najświętszego Sakramentu o godzinie 17.45 a w piątki na Drodze Krzyżowej o godzinie 18.30.
Organizujemy pielgrzymki do różnych Sanktuariów na terenie całej Polski. Utrzymujemy przyjazne kontakty z bractwami z kościołów: Na Skałce, Św. Katarzyny, Ojców Franciszkanów i innymi.

W kaplicy św. Anny znajduje się Certyfikat nadany bractwu przez Ojca Świętego Jana Pawła II.

 

Historia 

Arcybractwo Najświętszego Sakramentu było pierwszą konfraternią świeckich, jaka pojawiła się na terenie aglomeracji krakowskiej. Powstało ono niemal równocześnie z parafią. Najstarszym aktem dotyczącym konfraterni jest bulla z 15.IV.1347 roku z odpustami papieskimi dla jej członków duchownych i świeckich. W ciągu XIV i XV stulecia dbano pieczołowicie o to, aby przywilej potwierdzany był przez kolejnych ordynariuszy krakowskich. W ten sposób mamy na dokumencie noty biskupów: Bodzanty, Floriana z Mokrska, Jana Radlicy, Piotra Wysza (31.XII.1399), Wojciecha Jastrzębca (13.I.1423) i Zbigniewa Oleśnickiego (26.XII.1446). Spośród hierarchów nie krakowskich na dokumencie podpisał się, udzielając odpustów, jedynie biskup lubuski Jan. 

Na odwrocie oryginału bulli widnieje nota z końca XVI wieku następującej treści: "List, w którym pewni kapłani zgromadzili z jednym kanonikiem krakowskim cechy sukienniczy i rzeźniczy w Confraternię Bożego Ciała, natenczas po znalezieniu Sakramentu, drewnianego Anno Domini 1347, po tym za zmurowaniem kościoła przez bracia i kaplicza Panny Maryi do ni się przenieśli y na nie confusim a kościołem otrzymali i na manus adiutrices odpusty, zowiącz się potem bractwem Panny Maryi Radzieczkiem intitulati". Treść tego regestru warta jest bliższej uwagi. Wyjaśnia ona bowiem okoliczności powstania bractwa, jak i jego późniejsze dzieje. Bractwo powstało dzięki inicjatywie środowiska katedry wawelskiej, tzn. ks. Jarosława, pierwszego proboszcza parafii Bożego Ciała, oraz ks. Jana Deczkonisa, mistrza dekretów i kanonika krakowskiego. Podobizna Deczkonisa zdobi nawet inicjał dyplomu. Utworzyły je zaś organizujące się w mieście cechy sukienniczy i rzeźniczy. Jeśli chodzi o dzieje konfraterni, to autor noty (Maniecki?) wyróżnia w nich dwa wyraźne etapy: pierwszy sprzed budowy gotyckiego kościoła, gdy odznaczała się ona wyłącznie eucharystycznym profilem dewocyjnym, i drugi, wiążący się z przeniesieniem jej do konsekrowanej w 1410 roku kaplicy Matki Bożej oraz zmianą z biegiem czasu jej nazwy na bractwo Najświętszej Maryi Panny. W 1470 roku bractwo miało już tytuł maryjny. Maryjna tytulatura bractwa występuje też w zapisach ksiąg miejskich Kazimierza z 1489 oraz 1588 roku.

Pierwotny profil dewocyjny bractwa określa dokument z 1347 roku. Mówi on bowiem o zwyczaju uczestnictwa braci w procesjach eucharystycznych oraz uroczystej asyście kapłanowi udającemu się z wiatykiem do chorych i konających. Był to zatem profil czysto eucharystyczny, łączył się bezpośrednio z tytułem kościoła. Wraz z przejęciem parafii przez kanoników regularnych, mających wpisany dość mocno w program swojej duchowości kult maryjny, także bractwo nabrało charakteru maryjnego, jakkolwiek element chrystologiczno-eucharystyczny nigdy nie został wyeliminowany z jego pobożności. W połowie XV wieku bracia obowiązkowo uczestniczyli w czwartkowej mszy wotywnej de Corporis Christi i następującej po niej procesji, a w soboty we mszy o Matce Bożej.

Bractwo od samego początku powiązane było bardzo mocno z władzami miasta. Najstarszy zachowany spis braci zaczęty w 1551 roku na pierwszym miejscu wymienia jednego po drugim rajców, burmistrza i notariusza miejskiego. Burmistrz i rajcowie znajdowali się także w zarządzie bractwa jeśli nie od początku jego istnienia, to na pewno w XV wieku. Potwierdza nam to m.in. dokument z kwietnia 1480 roku, wymieniający jako starszych bractwa: Mikołaja Lexa, Stanisława Rambacza, Jana Kolibabę i Jakuba Rudigera, którzy pełnili obowiązki rajców miejskich. Nie należy się przeto dziwić, że w cytowanej nocie z końca XVI wieku bractwo zostało nazwane "Radzieczkiem". Tradycja związku bractwa z miejską elitą władzy była kultywowana jeszcze w XVIII wieku. W 1703 roku M.A. Gorczyński odnotował, że bractwo "nabożeństwo swoje, to jest Wotywy, w Niedziele y święta adwentowe od niepamiętnego czasu odprawować było zwykłe z taką solenizacją zgromadzenia ab favore IMPP Radnych i Całego Magistratu kazimierskiego".

Pod względem profilu etnicznego bractwo mniej więcej do połowy XV wieku zrzeszało w większości ludność języka niemieckiego. Ludność języka polskiego gromadziło bractwo działające przy pobliskim augustiańskim kościele św. Katarzyny, stąd cytowana już jego nazwa confraternitas Polonorum. 
Stan ilościowy bractwa do 1551 roku można określić jedynie szacunkowo, z uwagi na brak wystarczających materiałów źródłowych. Dokument z 1496 roku wspomina, że bractwo posiadało księgę do której wpisywano przyjmowanych, jednakże nie dochowała się ona do naszych czasów. W 1551 roku zarząd bractwa założył nową księgę przyjęć. Problem jest jednak w tym, że do 1612 roku przy nazwiskach nie umieszczano żadnych dat, które pozwoliłyby na dokonanie podziałów listy wedle przedziałów czasowych. Wydzielić można jedynie przyjętych do 1582 roku, a to dzięki wpisaniu prepozyta Manieckiego, który w tymże roku objął rządy w klasztorze i protektorat nad bractwem. W ciągu trzydziestu lat (1551-1582) akces do bractwa zgłosiło 190 osób. Liczba ta nie jest mała, jeśli weźmie się pod uwagę, że Kazimierz nie miał w tym czasie nawet 5 tysięcy mieszkańców i że przy pozostałych kościołach działały przynajmniej trzy inne bractwa. Do bractwa zapisywano się indywidualnie bądź grupowo, rodzinnie. Członkowie bractwa byli w zdecydowanej większości obywatelami Kazimierza, wywodzili się ze środowisk rzemieślniczych. Zapisy mieszczan krakowskich, mieszkańców innych miast, wsi podkrakowskich, osób szlachetnie urodzonych, scholarów, duchownych i zakonników innych zgromadzeń, zwłaszcza żeńskich, stanowią zaledwie 10 procent. Podkreślić także trzeba znaczny udział kobiet w życiu i działalności bractwa.

Kobiety od początku istnienia korporacji miały do niej dostęp. Zestawienie dostępnych danych liczbowych z drugiej połowy XVI wieku wskazuje, że konfraternia liczyła wówczas nie mniej niż 150 osób. W tej liczbie prawie połowę stanowiły kobiety.
Niestety nie zachowały się statuty ani regulamin bracki z XV i XVI wieku. Niektóre z obowiązków ciążących na członkach konfraterni w tym okresie ustalił jednak Z. Palus w swoim studium na temat kultu eucharystycznego w parafii Bożego Ciała. Głównym celem korporacji było szerzenie kultu Najświętszego Sakramentu i Matki Bożej. Stąd bracia mieli: 1. nawiedzić codziennie Najświętszy Sakrament i, jeśli możliwe, uczestniczyć we mszy świętej, 2. w czwartek uczestniczyć w wotywie de Sacratissimo Sacramento i procesji, 3. w piątek uczestniczyć w wotywie de Vulneribus Christi, 4. w sobotę uczestniczyć w wotywie de Beatissima Virgine Maria, 5. w święta brackie, spośród których wymienione zostały Boże Narodzenie, Wielki Czwartek i Boże Ciało z oktawą, uczestniczyć we mszy świętej, 6. spowiadać się i przystępować do Komunii Świętej w trzecią niedzielę każdego miesiąca, która była tzw. niedzielą bracką, 7. w poniedziałek po niedzieli brackiej uczestniczyć we mszy za zmarłych konfratrów, 8. towarzyszyć kapłanowi udającemu się z wiatykiem do chorych, 9. uczestniczyć w pogrzebie konfratrów. Wiemy nadto, że w niedziele, wtorki i piątki konfraternia odprawiała "pacierze de Vulneribus Christi", w czwartki "pacierze ad honorem Sanctissimi Sacramenti", w poniedziałki, środy i soboty śpiewała "pacierze" o Matce Bożej. Powinnością od której nikt nie mógł się dyspensować, poza wypadkiem choroby, były procesje w Boże Ciało i jego oktawie, a także procesje parafialne na Skałkę i do św. Floriana na Kleparz. Za nie wywiązanie się z obowiązków brackich groziły kary, wśród których wymieniono jedynie napomnienie, ale nie jest wykluczone, że nakładano też mandaty pieniężne, jak to miało np. miejsce w konfraterni istniejącej przy kościele Mariackim.
Nie ma natomiast zbyt wielu informacji o aktywności dobroczynnej bractwa, choć nie ulega wątpliwości, że uczynki miłosierdzia również były wpisane w statuty brackie od samego początku istnienia korporacji. Nadmienia o tym bulla z odpustami z 1347 roku. Bezpośrednią łączność kultu z dziełami społecznymi w bractwie, eschatologii z teraźniejszością, troski o życie wieczne z troską o życie doczesne, potwierdzają zapisy z pierwszych lat XVII wieku, które mówią o odwiedzaniu chorych, pożyczkach pieniędzy, udzielaniu zasiłków, organizowaniu pogrzebów, przeznaczaniu pewnej sumy na jałmużnę dla ubogich (pauperes, mendici) w mieście. Nie można sobie wyobrazić, że w XV i XVI wieku bractwo funkcjonowało bez tych odniesień. Działalność charytatywną wewnętrzną i zewnętrzną umożliwiał konfraterni posiadany majątek. Bractwo nie prowadziło działalności gospodarczej, ale dysponowało pewnym majątkiem w postaci domów, dzierżaw i czynszów pochodzących z zapisów pobożnych konfratrów i nie tylko. Stały przypływ pieniędzy gwarantowały także obowiązkowe składki konfratrów oraz określone ofiary składane przez mieszczan za udział w pogrzebach i modlitwach przy zwłokach zmarłych.

Swą korporacyjną więź demonstrowali konfratrzy na zewnątrz poprzez strój, emblemat i chorągiew. Do końca XVI wieku bracia, w czasie procesji i innych funkcji liturgicznych, zakładali białe suknie przepasane cingulum oraz kapy sięgające bioder. Kobietom przysługiwały jedynie kapy.
U steru rządów nieodmiennie widzimy najzacniejszych i najbogatszych obywateli - parafialną czy miejską elitę. To, że ci ludzie angażowali się w ruchu brackim, przemawia za jego znaczeniem, ich zaś w nim pozycja świadczy o tym, jak głęboko tkwiła ta przykościelna organizacja w życiu społecznym miasta.

Kongregacje brackie zwyczajne odbywały się zawsze w trzecią niedzielę każdego miesiąca w godzinach popołudniowych. Rozpoczynały się "pacierzami" w kościele "ante maius altare", którym przewodniczył promotor. Od 1405 roku promotorami bractwa byli kapłani miejscowego zgromadzenia wyznaczani przez prepozyta. Po nabożeństwie bracia gromadzili się w swojej kaplicy Wniebowzięcia Matki Bożej i Trzech Króli, gdzie seniores i promotor dawali swoje instrukcje, zaś skarbnik zbierał należne składki. Kongregacje brackie generalne odbywały się raz w roku w okresie świąt paschalnych. W czasie tych kongregacji przedstawiano sprawozdania z działalności bractwa i wybierano jego zarząd (seniores), tzn. przeora, czterech doradców, skarbnika, kustosza kaplicy brackiej, pisarza, dwóch wizytatorów chorych, dwie matki do opieki nad kobietami, a także innych funkcjonariuszy, jak np. do noszenia świec przed Najświętszym Sakramentem, chorągwi, baldachimu, obrazu. Przewodnictwo brackim kongregacjom generalnym było zarezerwowane prepozytowi klasztoru, jako głównemu protektorowi konfraterni.

Na aktywność bractwa i jego popularność, przynajmniej do soboru trydenckiego, wpływały znacznie odpusty. Stanowiły one szczególną legitymację brackiej religijności w życiu publicznym, wyznacznik jego znaczenia w wymiarze eschatologicznym. Bractwo przy kościele Bożego Ciała, obok wymienionego już dokumentu kurii papieskiej z 1347 roku, posiadało jeszcze cztery inne dyplomy indulgencyjne, a mianowicie papieża Pawła II z 1470 roku, kard. Marka, legata apostolskiego, z 1472 roku, papieża Aleksandra VI z 1496 roku oraz papieża Leona X z 1518 roku. O dyplomy starali się w Rzymie kanonicy regularni, jedynie kard. Marek wystawił dokument w Krakowie na prośbę samych starszych bractwa.

 

ksieka bracka1.jpg

arcybractwo
11
na skalke


Arcybractwo w Mogile

 

Msze Święte i nabożeństwa

Msze Święte w niedziele i święta
6.30, 8.00, 9.30, 11.00 z udziałem dzieci, 12.15, 16.00, 19.00
Msze Święte w dni powszednie
6.30, 8.00, 12.00, 19.00
Sakrament Spowiedzi
- w czasie każdej Mszy Świętej

Czytaj więcej