ul. Bożego Ciała 26, 31-059 Kraków, tel. (+48) 12-430-59-95

Parafia Bożego Ciała w Krakowie

Dzwony

dzwony Boze Cialo 003

5 dzwonów bazyliki Bożego Ciała

Z 70-metrowej wieży, na cały krakowski Kazimierz i okolice rozlegają się piękne dźwięki pięciu zabytkowych dzwonów - niebiańskich instrumentów. Obecnie wszystkie dzwony są zawieszone w wieży ale do 2006 roku, Sygnaturka była zawieszona w wieżyczce na dachu Bazyliki Bożego Ciała.
Największy z dzwonów to Stanisław z 1556 roku ważący 2,5 tony, dzwoni bardzo ładnym łagodnym dźwiękiem. Kolejnym pod względem wielkości jest dzwon Wawrzyniec z 1750 roku, ważący 800 kg, który został przeniesiony z nieistniejącego dziś kościoła św. Wawrzyńca. Trzecim ciekawym dzwonem jest najstarszy dzwon ważący 270 kg pochodzący z 1539 roku, dawniej zwany Południakiem. Czwartym dzwonem pod względem wielkości, jest dzwon Augustyn ważący 240 kg pochodzący z 1556 roku. Jest też 70-kilogramowa Sygnaturka, która w  listopadzie 2020 roku została odnowiona. 
 

 

Największy dzwon Stanisław

dzwon1 7

IMG 0007 1Największy dzwon pochodzi z 1556 roku, i nosi nazwę od prepozyta Stanisława Niedzieli, który zakupił ten dzwon wraz z drugim małym dzwonem Augustynem (zwanym Babą) do odbudowanej wieży po pożarze w 1556 roku. Jeszcze w XVII wieku zwany był też DziademNa stronie północnej płaszcza dzwonu widnieje wypukła data 1556 (tak jak wisi w 2020 roku) 
1556Waży on około 2,5 tony i ma półtora metra średnicy. Kierunek wychylenia dzwonu: wschód - zachód. Ilość uderzeń: 45 na minutę. Na stronie południowej płaszcza jest umieszczony obraz wypukły, lany, średnich rozmiarów, przedstawiający Chrystusa Ukrzyżowanego z stojącymi obok dwiema postaciami: Najświętszej Maryi Panny i Jana Ewangelisty. 

relifDzwon na szyi posiada inskrypcję: "CRISTUS REX FORTIS VENIT IN PACE ET DEUS HOMO FACTUS EST SANCTE DEUS SANCTE FORTIS SANCTE ET IMMORTALIS MISERERE NOBIS"  [Chrystus Król, który przyszedł w pokoju i Bogu, aby stać się Duchem Świętym, Świętym Nieśmiertelnym, Duchem Świętym dla nas].
Największy dzwon od 2020 roku dzwoni codziennie o godz. 12.00 na Anioł Pański przez trzy minuty (do tego czasu dzwonił dzwon Wawrzyniec). Największy dzwon uruchamiany jest też na wyjątkowe okazje jak odpust na Boże Ciało, Pasterkę, Rezurekcję, procesję skałkowską czy najważniejsze wydarzenia w życiu kościoła i miasta.

Dzwon ten dzwoni dźwiękiem "d1"

  

Oprócz tego od 11 października 2020 roku - dnia wprowadzenia relikwii Jana Pawała II do bazyliki Bożego Ciała w Krakowie, w każdą niedzielę największy dzwon dzwoni o godz. 12.00, 15.30 i 18.30 wspólnie z drugim co do wielkości dzwonem zwanym Wawrzyńcem.



 

 

Dzwon Wawrzyniec
dzwon wawrzyniec1

Drugi co do wielkości dzwon zwany Wawrzyńcem pod względem artystycznym jest bardzo interesujący. Dzwon waży 800 kg i ma średnicę 104 cm. Kierunek wychylenia dzwonu: wschód - zachód.  Ilość uderzeń: 51 na minutę. Przypuszcza się, że dzwon powstał w 1750 roku na pamiątkę rozpoczęcia rządów Prałata Wawrzyńca Chmieleckiego (1750-1775), a data ta widnieje na szyi dzwonu w dolnej linii: ... TUA IN AURIBUS DULCI A.D. 1750".
1750

W górnej części płaszcza pod liniami szyi dzwonu jest pas ornamentu bukietów roślinnych obejmujący dzwon w połowie wysokości. W dolnej połowie płaszcza, dzwon posiada 4 obrazy:
- kielich
- św. Trójca
- Matka Boża z Dzieciątkiem
- św. Wawrzyniec.
Dookoła brazu kielicha jest siedem następujących liter L. C. C. R. L. P. G. Jeśli domniemanie jest trafne, to litery dookoła kielicha oznaczałyby, Laurentius Chmielecki, Canonicorum Regularium Laeteranensium Praelatus Generalis. [Wawrzyniec Chmielecki Kanonik Regularny Laterański Prałat Generalny].
Pod kielichem z hostią jest napis: CALICE SALUTARIS ACCIPIAM ET NOMEN DOMINI INVOCABO Ps. 115. vers. 14[Podniosę kielich zbawienia i wezwę imienia Pańskiego].

wawrzyniec kielich

 

Od strony południowej jest obraz św. Trójcy;

wawrzyniec trojca1

 

Od strony północnej umieszczona jest Matka Boże z Dzieciątkiem Jezus na ręku na tle promienistym;

wawrzyniec maryja

 

Od strony zachodniej jest św. Wawrzyniec w szatach diakona stojącego z rękami wyciągniętymi. W prawej ręce trzyma palmę. Pod nogami ma kratę.
wawrzyniec postacPod figurą zaś św. Wawrzyńca jest napis w dwóch liniach:
PETRUS ERAM NUPER LAURENTIUS EST MODO NOMEN
PULSARE AD LAUDEM POSCIT UTERQUE
z czego można wnioskować, że został on przelany z dawnego dzwonu, zwanego Piotrem;

Na szyi dzwonu w górnej linii dookoła dzwonu jest napis: "... PER CAROLUM SCHWABE BIALA ANNO DOMINI 1938 ". Powstanie tego napisu można wiązać z pracami w 1938 roku, kiedy to została poświęcona nowa instalacja dzwonów. Odlewnia dzwonów Karol Schwabe z Białej woj. krakowskie, istniała w latach 1846-1945. 

W dolnej linii paciorka dookoła dzwonu jest następujący napis: SI QUAERIS, QUI ME FECIT FUNDIQUE: MAGISTER GASPERUS AC KRAMNICZ HUNGARUS ILLE FUIT .... MIECHOVIAEPołowa górnego płaszcza dzwonu nosi ślady czyszczenia. Dzwon ten jako jedyny z pięciu w wieży, posiada inną koronę dzwonu.

Ten dzwon pochodzi z nieistniejącego dziś kościoła parafialnego pod wezwaniem św. Wawrzyńca który ostatecznie został rozebrany w 1785 roku. 

Dzwon Wawrzyniec dzwoni od poniedziałku do soboty o godz. 18.30.

Dzwon ten dzwoni dźwiękiem "f1"

 

 

Dzwon Południak 
Poludniak270kg

Najstarszy dzwon zwany za czasów opata Józefa Górnego  - Południakiem pochodzi z 1539r. Dzwon waży 270 kg i ma kierunek wychylenia dzwonu: wschód - zachód. Data na dzwonie 1539, bez reliefu na płaszczu dzwonu. Posiada napis dokola linii paciorka dzwonu.
1539Przepięknie brzmiący dzwon. Napęd działa sprawnie, serce lekko ósemkuje. Pogłos tego dzwonu wynosi 20 sekund liczony od momentu uderzenia serca do całkowitego zaniku dźwięku, słyszany nieuzbrojonym uchem. Od 2020 roku wzywa on wiernych w niedziele o 7.30, 9.00, 10.30 15.30 i 18.30 czyli na pół godziny przed Mszą św. Jest on najbardziej wyeksploatowany. 

Najstarszy dzwon dzwoni dźwiękiem "c2"

 

Dzwon Augustyn 
Dzwon240kg

Dzwon ten został zakupiony po pożarze wieży w 1556 roku razem z największym dzwonem. W XVII wieku ksiadz Stefan Ranatowicz CRL nazywał go Augustyn oraz Baba. W dni powszednie ten dzwon bije o 6.00, 7.30 czyli na pół godziny przed Mszami św. (o 18.30 bije dzwon wawrzyniec)

Dzwon ważący 240 kg dzwoni dźwiękiem "d2". Pogłos tego dzwonu wynosi 15 sekund. Kierunek wychylenia dzwonu: wschód - zachód. Dzwon ten dzwoni dość głucho na tle pozostałych dzwonów dlatego zwany był Głuchym. Nie posiada reliefu na płaszczu dzwonu. Na szyi dzwonu jest inskrypcja dookoła obwodu.

 

Sygnaturka 70kg

Sygnaturka pierwotnie była zamontowana na wieżyczce nad dachem prezbiterium. Podczas renowacji wieżyczki  nad prezbiterium w 2006 roku, sygnaturka została przeniesiona do wieży. Od tego czasu jest w wieży razem z pozostałymi dzwonami na jednej wysokości. Dzwon waży 70 kg. Kierunek wychylenia sygnaturki: północ - południe. Nie posiada reliefu ani żadnych inskrypcji. Sygnaturka dzwoni codziennie o godz. 21.00 (uwaga; od listopada 2020 roku na czas renowacji zastępczo tymczasowo za sygnaturkę dzwoni dzwon 240kg), w godzinę Apelu Jasnogórskiego. Od 2020 roku dzwon sygnaturka dzwoni codziennie przez jedną minutę o godz. 18.55. W każdą niedzielę i święta dzwoni o 6.00 i o 15.55 (przed mszą św. o 16.00).

Sygnaturka dzwoni dźwiękiem "cis3"

Z ogłoszeń parafialnych z dnia 29 listopada 2020 roku: "W minionym tygodniu odnowiliśmy dzwon sygnaturki który wystawiony jest przed ołtarzem Matki Bożej Łaskawej."  Ks. Proboszcz Przemysław Soboń CRL

sygnaturka 70kg

Sygnaturka na wiezy



Z historii dzwonów

W 1419 rok Akta miejskie wymieniają różnych świeckich pracowników kościoła Bożego Ciała, a wśród nich Dzwonika Macieja.

Codzienny rytm życia w mieście Kazimierz wyznaczał zegar z cymbałem, który początkowo był umieszczony na ścianie północnej kościoła Bożego Ciała, a od początku XVII wieku na wieży ratusza. Pory dnia oznajmiały dodatkowo dzwony kościelne – bito w nie rano na jutrznię, w południe na Anioł Pański i wieczorem na nieszpory.

"Największą chlubą mieszczan i kościoła było cyborium, wzniesione w drugiej połowie XV wieku, jakim nie mógł się poszczycić nawet kościół mariacki w Krakowie, gdzie wymurowałje dopiero w XVI wieku Jan Maria Padowano. Cyborium w kościele Bożego Ciała na Kazimierzu wzniesione zostało za prepozyta Andrzeja (1477—1505). Osobliwością jego była rzeźbiona postać mężczyzny, trzymającego cymbały, a połączonego mechanizmem z zegarem, umieszczonym na zewnątrz ołtarza. Kiedy dzwonnik kościelny wydzwaniał godziny dla miasta, figura ta automatycznie uderzała w cymbały, ogłaszając godziny wiernym w kościele. Dzwonnik, opiekujący się tą figurą i zegarem, otrzymywał osobne wynagrodzenie od rady miasta." [źródło]

Na nabożeństwa wzywano wiernych biciem dzwonów. W XV wieku parafia Bożego Ciała zatrudniała dwóch dzwonników, w drugiej połowie XVI mamy wzmianki o trzech dzwonnikach przy kościele. Z księgi przychodów i rozchodów zakrystii z początku XVII wieku wiadomo, że dzwonnicy mieli obowiązek nakładania rokiet na czas dzwonienia, gdyż uważano je za czynność liturgiczną. Przypuszczać należy, że zwyczaj ten nie powstał w czasie kiedy zakładano księgę, ale że zachowywano go w parafii daleko wcześniej.

Od Jana Długosza wiemy, że w latach 1447-1480 dzwon był w sposób szczególny związany z władzą królewską. "Bicie dzwonów towarzyszyło na kilku etapach obrzędom koronacyjnym. Wyruszająca na Skałkę procesja pokutna żegnana była przez dzwony wawelskie, a gdy te milkły odzywały się dzwony w mijanych przez pokutników kościołach Bernardynów, św. Katarzyny, Bożego Ciała, aż na miejscy witały ich dzwony Skałki."

 

Zaraz po nominacji w 1464 roku prepozyt Jakub z Wadowic (Vadovius) zajął się pracami przy budowie kościoła, kontynuując dzieło poprzednich rządców oraz wzbogacając wnętrze świątyni czterema nowymi ołtarzami i stawiając drewnianą dzwonnicę. Wieża stała już w 1467 roku. To w niej znajdowały się początkowo 4 dzwony. 

Jakub z Wadowic

W 1529 roku przy okazji sądownego sporu można się dowiedzieć, że dzwonnikowi płacono pół grzywny. Przy urządzonym z przepychem pogrzebie teściowej, budowniczego królewskiego Bartłomieja Berecciego - Urszuli Szelągowej, prepozyt Jan Niczkoniusz wystawił Rachunek mistrzowi Berecciemu, który opiewał: „[...] za grób dwa floreny, za bicie dzwonów pół grzywny, każdemu z ośmiu księży uczestniczącemu w kondukcie pogrzebowym po jednym groszu, za mszę śpiewaną jeden ferton i osiem groszy, za cztery msze ciche odprawiane równocześnie przy ołtarzach bocznych cztery grosze, rektorowi szkoły za udział w kondukcie ze scholarami jeden floren, a w końcu kilka groszy za 10 świeć zabranych i nie zwróconych”

berecci

3 maja 1556 roku, w czasie pożaru miasta, cała górna drewniana część dzwonnicy spłonęła, kościół uratowano. W przewodniku "Kraków dawny i dzisiejszy" Eljasz Rdzikowski napisał: "Zgorzała tylko dzwonnica drewniana i dzwon wielki zniszczał". Odbudową wieży zajął się jeszcze w tym samym roku prepozyt Stanisław Niedziela, podnosząc ją do połowy obecnej wysokości i instalując w niej zakupione dwa nowe dzwony nazywane potocznie „Dziad” i „Baba”.

1617 wiezaDzwony o nazwach Stanislaus (inaczej Dziad) i Augustinus (inaczej Baba), były używano jeszcze w czasach księdza Stefana Ranatowicza CRL (1617-1694): […] novasque campanas, praecipue duas Maiores, unam quam vocabatur hucusque communi cognomine Dziad, et alio nomine Stanislaus: et alteram Minorem dictam Baba, alio nomine Augustinus, comparavit.
Po pożarze dachu kościoła 9 grudnia 1595 roku 
Ks. Stanisław Maniecki CRL położył nowe dachy na kościele Bożego Ciała i klasztorze. W ramach prac remontowych po pożarze polecił wznieść sygnaturkę nad prezbiterium. 

po1560Do dziś w sklepieniu prezbiterium pozostał otwór po starej sygnaturce na wysokości trzeciego wielkiego okna licząc od tęczy. 

sklepienie

W opisie kościoła Bożego Ciała farny z 1603 roku czytamy: "Jest przy tym kościele wieża z dzwonami wielkimi głosu wdzięcznego od Stanisława z Kazimierza proboszcza tego kościoła zmurowana." [źródło]

 

W dolnej części wieży były kręte kamienne schody, które pozostały w niezmiennej formie do dziś.

200504.jpgW dalszej części wieży schody kamienne przechodzą w schody drewniane.

Przeglądając księgę wydatków dowiadujemy się o pracach przy dzwonach: "A. D. 1762 20 IV kowalowi od sporządzenia serc do dzwona i drutów do Salvatora i do Najświętszej Panny" [strona 95]. 20 września 1762 roku na kapitule konwentualnej magister Jan Kanty Stanisław Donacjan Dobrzański zażądał, aby przywrócono w klasztorze dawny zwyczaj dzwonienia w dormitorium na prymę, nieszpory oraz lekturę martyrologium.

Przyglądając się zewnętrznej bryle kościoła, nad prezbiterium znajduje się późnobarokowa wieżyczka na sygnaturkę z 1778 roku.
wiezyczka sygnaturkiJej powstanie badacze łączą z architektem Franciszkiem Placidim. Wieżyczkę przykrywa kopułka z latarnią, dekorowana wazonami płomienistymi lub a zwieńczenie ma formę kandelabrową z kulą i kutym krzyżem na szczycie. Sygnaturka ta jest w innym miescu niż poprzednia. W związku z tym w sklepieniu wykonano kolejny otwór na przeciągnięcie liny do uruchamiania dzwonu sygnaturki za pomocą ludzkich mięśni. 

ks. Jan Babraj CRL


W 1898 roku została przeprowadzona renowacja wieżyczki z sygnaturką, przy okazji wymiany dachówki na dachu koscioła. 

Ogromną zasługą ks. Jana Babraja było rozpoczęcie restauracji kościoła jesienią 1898 roku. „Będąc przełożonym klasztoru – wspominał Głos Narodu w artykule pośmiertnym – powziął zamiar gruntownej restauracyi kościoła, który prawie bez dachu, groził zupełna ruiną. ... w krótkim czasie pokrył kościół nowym dachem; odnowił też sygnaturke, dając jej nowe ołowiane pokrycie, oraz odnowił kościół na zewnątrz, z wyjątkiem wieży."

 

Na fotografii wnętrza koscioła z 1910 roku widać zawieszoną linę do dzwonienia Sygnaturką.  

1910 nac

ks jozef gorny

Dnia 27 października 1915 roku ówczesny prepozyt Józef Górny sporządził listę inwentaryzacyjną dzwonów:

"Klasztorna lista inwentaryzacyjna dzwonów znajdujących się w Klasztorze Bożego Ciała

1. Średnica dzwonu 150 cm, data na dzwonie 1556, bez napisu, z reliefem

Uwagi: Największy dzwon „Stanislaus”, popularnie zwany dziadem, używany w dni świąteczne i odpustowe, przy sumie, Na dzwonie wizerunek Matki Boskiej i św. Jana?, pod wzgl. Artystycznym jeden z najładniejszych dzwonów.

2. Srednica dzwonu 104 cm, data na dzwonie 1750, z napisem i reliefem,

Uwagi: Calicem salutaris accipiam et nomen domini invocabo

Na dzwonie wizerunek Dzieciątka Jezus; św. Wawrzyniec z jego symbolem i Napisem Petrus eram nuper Laurentius est ..... nomen. Si queris, qui me fecit 
Funditque: Magister Gasparus KRAMNIECZ Hungarus Ille fuit .... MIECHOVIAE;
Nad powyższym cytatem inicjały: L.C.R.L.P.G., ten dzwon pochodzi z kościoła parafialnego pod wezwaniem św. Wawrzyńca i została przemianowana. 

3. Średnica dzwonu 32 cm, data na dzwonie 1539, bez napisu i reliefu
Uwagi: Dzwon na Anioł pański, tylko w dni świąteczne, popularnie zwany Południak.

4. Średnica dzwonu 26 cm, szacowany wiek, bez napisu i reliefu

Uwagi: ...................

5. Średnica dzwonu 16 cm, data na dzwonie 1850, z napisem bez reliefu

Uwagi: Cura Josephi Motori; Dzwon na Anioł pański, w dni ........-, popularnie zwany Józef

6. Średnica dzwonu 12 cm, szacowany wiek 200 lat, bez napisu i reliefu

Uwagi: Najczęściej używnay wspólnie z drugimi dzwonami.

7. Średnica dzwonu 14 cm, szacowany wiek 400 lat, bez napisu i reliefu
Uwagi: Najczęściej używnay o godzinie 15:00 na godzinki

Uwagi ogólne: Dzwony 1 do 7 tworzą harmoniczną całość. Od pokoleń .........
Kraków, 27 październik 1915 r.

Joseph Górny, Superior"

 

W kwietniu 1938 roku poświęcono nową instalację dzwonów na wieży. Na sygnaturce lakierem został namalowany napis z datą 1938. Na dzwonie Wawrzyniec dolutowano m.in. datę 1938.

s19381938

ks Emil KlenartW okresie II wojny światowej władze tzw. Generalnego Gubernatorstwa 4.08.1941 roku wydały zarządzenie o rekwizycji dzwonów kościelnych, motywując je m. in. koniecznością wytężenia wszystkich sił w walce z bolszewizmem. Ówczesny prepozyt Kanoników Regularnych Laterańskich Emil Klenart (1938-1958) skutecznie interweniował u generalnego gubernatora w sprawie zabytkowych dzwonów kościelnych, które chciano zarekwirować.

 
Po wojnie dzwony zostały przeniesione na wyższą kondygnację i umieszczone na specjalnie zrobionej metalowej konstrukcji, w kilku miejscach zakotwiczonej w ściany wieży murowanej. Przeniesienie było konieczne, gdyż niektóre drewniane bale podtrzymujące dzwony były spróchniałe. Dodatkowo, kiedy dzwony dzwoniły, powodowało to duże drgania, niekorzystne dla stanu technicznego wieży. Do dziś w poprzednim miejscu zawieszenia dzwonów pozostały ślady mocowań oraz na konstrukcji pozostałości po smarowidłach ociekających po drewnianej konstrukcji.

do powojny

 

Jeszcze nie tak dawno, bo w latach 60-tych i 70-tych XX wieku, zakrystianin i klerycy dzwonili dzwonami wychadząc na wieżę i pociągając za liny. Sygnaturka wtedy była w wieżyczce nad prezbiterium i nią się dzwoniło z chórku nad stallami pod organami bocznymi. Tam był koniec zawieszonej liny do sygnaturki - wspomina były zakrystianin Brat Karol Krzyżanowski. 

Rok 1959 Archiwum Parafii Bożego Ciała

 

Obecnie wszystkie dzwony w wieży napędzane są za pomocą silników liniowych. Wcześniej, dwa największe dzwony Stanisław i Wawrzyniec, miały napęd elektryczny łańcuchowy z kołami. Do dziś w wieży pozostały po tym napędzie jedynie dwa koła. Na historycznej fotografii widać opisane koło napędu łańcuchowego na dzwonie Wawrzyniec.
naped lancuchowy

 

W maju 2010 roku piorun uszkodził automatykę elektryczną na wieży. W 2011 roku, przeprowadzono niezbędne prace by po roku ciszy znów mogły dzwonić, nie szkodząc przy tym wieży kościoła. Został przeprowadzony remont (prace wykonała firma z Połomi koło Wodzisławia Śląskiego), podczas którego elementy konstrukcyjne, na których są zawieszone dzwony, zostały zaopatrzone w specjalne eliminatory wibracji. 
konstrukcja2016

Oprócz modernizacji zawieszenia zadbano też o nowe silniki liniowe napędzające dzwony. Zyskała go sygnaturka, a w drugi silnik zaopatrzono największy z dzwonów - jeden, dotychczasowy był za słaby by go rozkołysać. Ponadto w zakrystii został zamontowany zegar sterujący dzwonami, który je uruchamia w wyznaczonych porach dnia i tygodnia. 
Zobacz też artykuł prasowy z 2011 roku. [link]


 Posłuchaj dzwonów 

 


Wirtualny clarillon

 

d1

 

f1

 

c2

 

d2

 

cis3

 

 

Opracowanie: Jarosław Raczek 

 

 

Msze Święte i nabożeństwa

Msze Święte w niedziele i święta
6.30, 8.00, 9.30, 11.00 z udziałem dzieci, 12.15, 16.00, 19.00
Msze Święte w dni powszednie
6.30, 8.00, 12.00, 19.00
Sakrament Spowiedzi
- w czasie każdej Mszy Świętej

Czytaj więcej